विकेश अधिकारी

ब्लड नेपाल : संकटको घडीमा नागरिक पहल

कोभिड–१९ महामारीका बेला रक्त अभावका कारण अनेक नागरिकले भोग्नुपरेको कठिनाइलाई नजिकबाट अनुभव गर्दै विकेश अधिकारीले आफ्ना सहकर्मी साथीहरूसँग मिलेर ब्लड नेपालको सह–संस्थापकका रूपमा काम गरे ।

यस पहलको मूल उद्देश्य रक्तदाता र रक्त आवश्यक पर्ने व्यक्तिबीच प्रत्यक्ष सम्पर्क स्थापित गर्नु थियो । संकटको घडीमा रक्तसम्बन्धी सूचनाको आदानप्रदान छिटो होस् र उपलब्ध रक्तदाता तथा आवश्यकतामा रहेका व्यक्तिबीचको समन्वय सहज बनोस् भन्ने उद्देश्यले यो अभियान सञ्चालन गरिएको थियो ।

सोही अवधिमा पाँच सयभन्दा बढी व्यक्तिलाई सहयोग पुर्‍याइएको उनको विवरणमा उल्लेख छ ।

यस अनुभवले उनको सामाजिक दृष्टिकोणको एउटा महत्वपूर्ण पक्ष उजागर गर्दछ — समस्या देखेर टिप्पणी मात्र गर्ने होइन, उपलब्ध स्रोत र प्रविधिको सदुपयोग गरेर समाधानतर्फ अग्रसर हुने ।

विद्यार्थी नेतृत्व : सिकाइलाई अभ्याससँग जोड्ने प्रयास

विद्यार्थी जीवनमा विकेशको अर्को उल्लेखनीय संलग्नता हल्ट प्राइजजस्ता सामाजिक उद्यमशीलता तथा विचारकेन्द्रित कार्यक्रमहरूसँग रह्यो ।

विद्यार्थीका नवीन विचारलाई व्यावसायिक तथा सामाजिक समाधानमा रूपान्तरण गर्न सहयोगी वातावरण निर्माण गर्ने क्रममा उनले क्याम्पस निर्देशक, प्रशिक्षक तथा स्रोतव्यक्तिका भूमिका निर्वाह गरेका छन् ।

सोही क्रममा उनले विद्यार्थीहरूलाई निम्न विषयमा निरन्तर प्रोत्साहित गरे :

• समस्याको सही पहिचान गर्न
• विचारलाई व्यवस्थित र संरचित रूप दिन
• आफ्ना विचार सार्वजनिक रूपमा प्रभावकारी ढंगले प्रस्तुत गर्न
• सामाजिक प्रभावको सम्भावनाको मूल्यांकन गर्न
• उद्यमशील सोचको विकास गर्न
• र समूहमा मिलेर काम गर्न

यस अनुभवले उनको विद्यार्थी नेतृत्वलाई संगठनात्मक भूमिकाभन्दा माथि उठाएर सीप, विचार र अवसर सिर्जनासँग जोडिएको नेतृत्वका रूपमा विकसित गरेको देखिन्छ ।

हल्ट प्राइजसँगको उनको पछिल्लो सार्वजनिक संलग्नताको उदाहरणका रूपमा सन् २०२६ को आईएमएस अन–क्याम्पस फाइनलमा उनी निर्णायकका रूपमा सहभागी भएको सार्वजनिक विवरण उपलब्ध छ ।

शिक्षा, प्रविधि र व्यावसायिक यात्रा

विकेशको शैक्षिक पृष्ठभूमि सूचना प्रविधि तथा कम्प्युटर प्रणालीसँग सम्बन्धित छ । प्राविधिक शिक्षालाई उनी प्रमाणपत्र प्राप्त गर्ने माध्यमका रूपमा नभई समस्या समाधान, सिर्जनशीलता र रोजगारीसँग प्रत्यक्ष रूपमा जोडिनुपर्ने क्षेत्रका रूपमा हेर्छन् ।

स्नातक तहको अध्ययनकै क्रममा उनले आफ्नै सूचना प्रविधि स्टार्टअप सुरु गरी सफ्टवेयर विकास, वेबसाइट निर्माण, डिजिटल मार्केटिङ, प्रविधिसम्बद्ध सेवा तथा प्रशिक्षणजस्ता क्षेत्रमा काम गर्ने अनुभव हासिल गरे ।

व्यावसायिक यात्राको अर्को चरणमा शिक्षा क्षेत्रमा प्रवेश गर्दै उनले शिक्षण, कार्यक्रम व्यवस्थापन, विद्यार्थी समन्वय, सूचना प्रविधि शिक्षा तथा शैक्षिक प्रशासनका क्षेत्रमा जिम्मेवारी निर्वाह गरेका छन् ।

उनको व्यावसायिक यात्राको मूल केन्द्रबिन्दु एउटै छ — प्रविधिलाई व्यावहारिक सीपसँग जोड्ने र शिक्षालाई वास्तविक जीवन तथा रोजगारीको नजिक ल्याउने ।

शिक्षा र प्रविधिबारे उनको दृष्टिकोण

विकेशका लागि सूचना प्रविधि शिक्षा भनेको प्रोग्रामिङ वा सफ्टवेयर विकास सिकाउने विषय मात्र होइन । आफ्ना सार्वजनिक लेखनमा उनले परियोजनामा आधारित सिकाइ, उद्योगसँगको प्रत्यक्ष सम्पर्क, व्यावहारिक सीप, समस्या समाधानको क्षमता र व्यावसायिक आत्मविश्वासलाई शिक्षाका अपरिहार्य पक्षका रूपमा प्रस्तुत गरेका छन् ।

उनको मान्यतामा विद्यार्थीले चार वर्ष पाठ्यक्रम पूरा गरेर मात्र होइन — निर्माण गरेर, प्रयोग गरेर, समस्या समाधान गरेर, असफल भएर, पुनः सिकेर र वास्तविक संसारसँग जोडिएर आफ्नो क्षमताको विकास गर्नुपर्छ ।

राजनीति र पेसाबीचको अन्तरसम्बन्ध

विकेशको सार्वजनिक यात्रामा राजनीति र पेसा दुई फरक बाटा होइनन्, एउटै यात्राका परिपूरक पक्ष हुन् । सूचना प्रविधिले उनलाई प्रविधिको मर्म बुझायो । शिक्षाले मानिस र सिकाइको प्रकृति बुझायो । समाजसेवाले नागरिकको वास्तविक आवश्यकता बुझायो । विद्यार्थी नेतृत्वले संगठन र सहभागिताको महत्व बुझायो । र राजनीतिले राज्य, समाज एवं सार्वजनिक जिम्मेवारीलाई बुझ्ने दृष्टि दियो ।

यिनै अनुभवको संगमबाट उनको वर्तमान सार्वजनिक व्यक्तित्वको निर्माण हुँदै आएको छ ।

लोकतन्त्र, समाजवाद र राष्ट्रियता

विकेशका लागि लोकतन्त्र भनेको निर्वाचनमा मतदान गर्ने प्रक्रिया मात्र होइन । उनको बुझाइमा लोकतन्त्र भनेको :

• नागरिकले निर्धक्क प्रश्न सोध्न पाउने व्यवस्था
• आफ्ना विचार स्वतन्त्र रूपमा राख्न पाउने अधिकार
• राज्यलाई जवाफदेही बनाउन सक्ने नागरिक क्षमता
• विधिको शासनको निर्बाध पालना
• स्वतन्त्र संस्थाहरूप्रतिको सम्मान
• र अवसरमा सबैको समान पहुँच

समाजवादलाई उनी राज्यको सर्वव्यापी नियन्त्रणका रूपमा नभई आर्थिक अवसर, सामाजिक न्याय, सम्मानजनक जीवन र विपन्न वर्गको सुरक्षालाई लोकतान्त्रिक माध्यमबाट सुनिश्चित गर्ने दृष्टिकोणका रूपमा बुझ्छन् । यो बुझाइ नेपाली कांग्रेसले आफ्ना आधिकारिक सिद्धान्तमा व्याख्या गरेको लोकतान्त्रिक समाजवादको अवधारणासँग पनि सङ्गत छ ।

राष्ट्रियता उनका लागि भूगोलमा सीमित विषय होइन — यो त नागरिक, पहिचान, विविधता, स्वाभिमान र साझा राष्ट्रिय हितबीचको जीवन्त सम्बन्ध हो ।

नयाँ पुस्ताको राजनीतिक सहभागिता

युवालाई भीड, प्रचार वा निर्वाचनका बेला मात्र आवश्यक पर्ने जनशक्तिका रूपमा होइन, नीति निर्माण, संगठन सञ्चालन, सार्वजनिक बहस र निर्णय प्रक्रियामा सहभागी हुने सक्षम पुस्ताका रूपमा स्थापित गर्नुपर्छ भन्ने उनको स्पष्ट धारणा छ ।

नयाँ पुस्ताको राजनीतिका सन्दर्भमा उनी निम्न आधारभूत प्रश्नलाई केन्द्रमा राख्छन् :

• युवाले नीति निर्माणमा कति भूमिका पाएका छन् ?
• विद्यार्थी राजनीतिले समाजका वास्तविक समस्यालाई कति गहिरो रूपमा बुझेको छ ?
• पार्टी संगठनले नयाँ सीप र प्रविधिलाई कति आत्मसात् गरेको छ ?
• राजनीतिक नेतृत्वले युवाको रोजगारी, उद्यमशीलता र शिक्षालाई कसरी सम्बोधन गर्छ ?
• प्रविधि र सार्वजनिक सेवाबीचको दूरी कसरी घटाउने ?
• राजनीतिक संगठनलाई नागरिकसँग अझ प्रत्यक्ष रूपमा कसरी जोड्ने ?

समुन्नत नेपाल, सम्मानित नेपाली

समुन्नत नेपाल भन्नाले आर्थिक वृद्धि मात्र होइन — गुणस्तरीय शिक्षा, मर्यादित रोजगारी, उद्यमशीलता, प्रविधि, प्रभावकारी सार्वजनिक सेवा, सक्षम संस्था र अवसरको व्यापक विस्तार भएको नेपाल ।

सम्मानित नेपाली भन्नाले नागरिकको पहिचान, स्वतन्त्रता, अधिकार, श्रम, विचार र आत्मसम्मान सुरक्षित रहेको समाज ।

यस दृष्टिकोणमा राजनीतिको उद्देश्य सत्ता प्राप्ति मात्र नभई नागरिकको जीवनमा राज्य र राजनीतिक संस्थाप्रतिको विश्वास अभिवृद्धि गर्नु हो ।

सार्वजनिक जीवनका मुख्य आयाम

• समाजसेवा — ब्लड नेपालमार्फत संकटको घडीमा रक्तदाता र रक्त आवश्यक पर्ने व्यक्तिबीच समन्वय गर्ने नागरिक पहल ।
• विद्यार्थी नेतृत्व — विद्यार्थीलाई सामाजिक उद्यमशीलता, विचार प्रस्तुति, बहस तथा नेतृत्व विकासका गतिविधिमा सहभागी गराउने अनुभव ।
• युवा राजनीति — सोक्रेटिस छलफल, विद्यार्थी अभियान, सार्वजनिक सरोकारका आन्दोलन तथा राजनीतिक चेतना कार्यक्रममार्फत युवा सहभागिताको प्रवर्धन ।
• शिक्षा — सूचना प्रविधि तथा सीपमूलक शिक्षामा शिक्षण, कार्यक्रम व्यवस्थापन र व्यावहारिक सिकाइमा विशेष जोड ।
• प्रविधि — सफ्टवेयर, वेब, डिजिटल तथा प्रविधि सेवासम्बन्धी उद्यमशील एवं व्यावसायिक अनुभव ।
• नीति र विचार — राजनीतिक दस्तावेज, लोकतान्त्रिक मूल्य, संविधान, सार्वजनिक नीति र समसामयिक राजनीतिक विषयमा निरन्तर अध्ययन तथा बहस ।

एउटा यात्राको सार

विकेश अधिकारीको यात्रा कुनै एक क्षेत्रमा सीमित छैन । विद्यार्थीबाट सामाजिक अभियन्ता, सामाजिक अभियन्ताबाट युवा नेतृत्व, प्राविधिकबाट शिक्षाकर्मी, उद्यमीबाट व्यवस्थापक र राजनीतिक रुचिबाट सार्वजनिक जीवनसम्मको यात्रा — यी सबै अनुभवले उनको वर्तमान राजनीतिक पहिचानको निर्माण गरेका छन् ।

समाजसेवाबाट नागरिकको आवश्यकता बुझ्दै, विद्यार्थी नेतृत्वबाट संगठन र सहभागिताको मर्म सिक्दै, प्रविधि र शिक्षाबाट व्यावहारिक समाधान खोज्दै तथा नेपाली कांग्रेसको लोकतान्त्रिक राजनीतिक धारासँग जोडिँदै अघि बढेको एक युवा सार्वजनिक व्यक्तित्व ।

उनको यात्राको आधार : अध्ययन, संवाद, सहभागिता र जिम्मेवारी ।